Phấn khích với sự gia tăng kỷ lục trong giá cà phê tại Việt Nam
Cà phê Robusta, thế mạnh của Việt Nam lên ngôi
Vào ngày 15.8 vừa qua, giá cà phê nhân xô tại các tỉnh Tây Nguyên đã trải qua một sự giảm nhẹ, song vẫn duy trì trong khoảng 65.000 – 66.000 đồng/kg. Đây là một mức giá không thể bỏ qua, đạt đỉnh cao mới trong nhiều năm trở lại đây. Tính từ tháng 6 đến thời điểm hiện tại, giá cà phê nhân xô đã tăng đáng kể khoảng từ 6.000 – 8.000 đồng/kg, và so với cùng giai đoạn năm 2022, giá cà phê thu mua trong nước đã tăng mạnh tới 25.000 – 26.000 đồng/kg. Điều này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong ngành cà phê Việt Nam, đồng thời tạo ra nhiều triển vọng cho người dân nơi đây.
Ông Trương Văn Lợi, người nông dân chăm chỉ trồng cà phê tại vùng H.Cư M’gar (Đắk Lắk), chia sẻ: “Những năm qua, giá cà phê luôn duy trì ở mức thấp, chỉ khoảng 40.000 đồng/kg, đem lại nhiều khó khăn cho chúng tôi. Tuy nhiên, từ cuối năm 2022 đến nay, chúng ta đã chứng kiến sự tăng liên tục của giá cà phê. Hiện tại, mức giá thu mua đã vượt qua 65.000 đồng/kg, một con số đáng mơ ước. Thế nhưng, vẫn còn một thách thức: chúng tôi chưa vào mùa thu hoạch, cà phê trên cây vẫn còn ít ỏi. Hy vọng rằng, giá này có thể được duy trì cho đến tháng 10, khi mùa thu hoạch mới bắt đầu, để nông dân trồng cà phê có thể thật sự ấm lòng và vui mừng.”
Trong năm nay, thị trường cà phê đã chứng kiến sự bùng nổ của cà phê Robusta, một nguồn tài nguyên vốn luôn là thế mạnh của Việt Nam. Tình hình suy thoái kinh tế đã tác động đến thói quen tiêu dùng của người tiêu dùng toàn cầu, đặc biệt là tại Mỹ và các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU), khiến họ chuyển hướng sự quan tâm đến cà phê Robusta hoặc các sự kết hợp pha trộn giữa cà phê Robusta và cà phê Arabica nhằm hạ thấp chi phí. Tình trạng này rõ ràng hiện lên qua các con số thống kê ở Mỹ và EU: mặc dù lượng nhập khẩu cà phê giảm ở nhiều nước khác, nhưng vẫn có sự tăng trưởng đáng kể đối với sản phẩm cà phê có nguồn gốc từ Việt Nam.
Theo dự báo của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), sản lượng cà phê trên toàn cầu trong niên vụ 2023/2024 được kỳ vọng sẽ vượt qua con số 174 triệu bao (1 bao = 60 kg), tăng khoảng 3% so với niên vụ trước đó. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là sản lượng cà phê Robusta lại đối diện với triển vọng giảm 2%, xuống còn 78 triệu bao. Sự sụp đổ này được Hiệp hội Cà phê – ca cao Việt Nam (Vicofa) xác nhận và thể hiện sự tương quan với quá trình chuyển đổi cây cà phê sang các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn tại các tỉnh Tây Nguyên, vùng trồng cà phê chủ lực của Việt Nam.
Với mức giá 75.000 – 80.000 đồng/kg, sầu riêng đã nổi lên như một lựa chọn hấp dẫn cho các chủ vườn, dẫn đến sự tập trung chuyển đổi từ cây cà phê sang sầu riêng. Từ đó, sản lượng cà phê đang trong giai đoạn giảm sút, trong khi nhu cầu toàn cầu vẫn đang tiếp tục tăng lên. Hiện tượng này giải thích tại sao giá cà phê Robusta đã liên tục trải qua những biến động mạnh từ đầu năm đến nay.
USDA tiếp tục dự báo rằng giá cà phê Robusta có thể tiếp tục được hỗ trợ bởi nguồn cung khan hiếm tại khu vực châu Á và dự kiến sẽ duy trì đến quý 4/2023, thời điểm bắt đầu mùa thu hoạch tại Việt Nam.
“Ở thời điểm hiện tại, trong nước chưa bước vào thời điểm thu hoạch cà phê nên chưa biết có xảy ra hiện tượng găm hàng hay tranh mua tranh bán hay không. Tuy nhiên, giá cà phê nội địa hiện nay tương thông với các sàn giao dịch thế giới nên không thể đẩy giá thu mua vượt trên mức giá này. Ngoài ra, giá cà phê hiện tại đã rất cao, nông dân có tâm lý bán ngay khi có lợi nhuận tốt vì họ lo lắng rớt giá, vì vậy nhiều khả năng giá cà phê sẽ giảm khi lượng bán ra nhiều hơn vào cuối năm nay”, lãnh đạo một doanh nghiệp xuất khẩu cà phê tại Đắk Lắk phân tích.
Theo thống kê từ Tổng cục Hải quan, trong tháng 7 năm 2023, lượng cà phê xuất khẩu của Việt Nam chỉ đạt 108.872 tấn, giảm 7,6% so với cùng kỳ năm trước. Tính từ đầu năm đến tháng 7, tổng số lượng cà phê xuất khẩu của Việt Nam đã đạt khoảng 1,12 triệu tấn, với giá trị ước tính 2,7 tỉ USD, biểu thị một sự suy giảm nhẹ 3,4% về lượng nhưng đồng thời cũng ghi nhận mức tăng 3,7% về giá trị so với cùng giai đoạn năm trước. Đặc biệt, giá xuất khẩu trung bình của cà phê Việt Nam đã đạt mức kỷ lục cao 2.828 USD/tấn, tăng 5,4% so với tháng 6 và vọt lên 23,4% so với tháng 7 năm 2022.
Theo dự báo của Đại diện Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công thương, trong quý 3/2023, xuất khẩu cà phê của Việt Nam có khả năng chậm lại do nguồn cung không còn đủ để đáp ứng nhu cầu. Tuy nhiên, sự chuyển đổi thị hiếu tiêu dùng toàn cầu sang cà phê Robusta đem lại lợi ích cho xuất khẩu cà phê Việt Nam khi giá trị của loại cà phê này có xu hướng tăng. Bên cạnh đó, với nguồn cung và tồn kho thế giới duy trì ở mức thấp, giá cà phê Robusta trên thị trường quốc tế tiếp tục được dự báo sẽ tiếp tục tăng trong tương lai. Điều này góp phần đưa kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong năm nay lên trên mốc 4 tỷ USD.
Tiềm năng lớn nhưng vẫn bị ép giá
Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hiện nay Việt Nam vẫn đang đứng đầu thế giới về sản xuất và xuất khẩu cà phê Robusta, với sản lượng xuất khẩu trong giai đoạn từ 2015 đến 2022 dao động từ 1,2 đến 1,7 triệu tấn cà phê các loại; đồng thời chiếm 10% thị phần cà phê toàn cầu. Mặc dù vị thế này, giá xuất khẩu của cà phê Việt Nam vẫn thấp hơn giá trung bình thế giới. Nguyên nhân chính là do Việt Nam chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu thô, dẫn đến tình trạng dù là quốc gia đứng đầu về khối lượng xuất khẩu cà phê, Việt Nam chỉ xếp thứ 10 về giá trị thương phẩm trên thị trường quốc tế.
Ông Lê Đức Huy, Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2.9 Đắk Lắk, tiếc rẻ: “Chất lượng cà phê VN hiện được đánh giá rất cao trên thị trường toàn cầu và đáp ứng được nhu cầu của nhiều thị trường. Thế nhưng chúng ta vẫn bị ép giá do thương hiệu quốc gia của cà phê VN còn hạn chế; cà phê chất lượng cao, cà phê đặc sản chiếm tỷ lệ quá nhỏ trong tổng sản lượng xuất khẩu. Do đó, cần bắt tay ngay vào việc xây dựng lộ trình dài hạn để phát triển cà phê VN theo hướng chất lượng cao, cà phê đặc sản…”.
Trong bối cảnh hiện nay, một điều đáng lo ngại được ông Huy nhấn mạnh đó là trong suốt 3 năm qua, diện tích trồng cà phê liên tục thu hẹp do bị thay thế bởi các loại cây ăn trái khác. Sự gia tăng của những cây trồng khác đã đặt ra một thách thức lớn cho ngành cà phê. Điều này cộng thêm với tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu, khiến cho cà phê phải đối mặt với mất mùa và sự giảm sút về sản lượng. Với mong muốn duy trì vị thế và kim ngạch xuất khẩu, việc ổn định sản lượng cà phê đang trở thành một yếu tố cực kỳ quan trọng.
Ông Bạch Thanh Tuấn, Phó chủ tịch Vicofa, đã đưa ra nhận định đầy kỳ vọng: “Tương lai xuất khẩu cà phê của Việt Nam vẫn còn tiềm năng khổng lồ, có thể đạt mức kim ngạch 6 tỉ USD và thậm chí là 10 tỉ USD. Mức cung hiện tại ước tính vẫn thiếu hụt hơn 600.000 tấn so với nhu cầu toàn cầu, đặc biệt là cà phê Robusta. Dự kiến tình trạng thiếu hụt này sẽ tiếp tục kéo dài tới năm 2025. Hơn nữa, các đại gia rang xay cà phê quốc tế như JDE, Nestle cùng các tổ chức toàn cầu đều cam kết tăng mạnh việc mua cà phê có chứng nhận trong thời gian tới, tạo thêm động lực cho ngành cà phê Việt Nam.”
Theo lãnh đạo của Hiệp hội Cà phê Việt Nam (Vicofa), để tạo thêm giá trị gia tăng cho ngành cà phê Việt Nam, việc tiếp tục khai thác tối đa các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết với các quốc gia nhập khẩu được xem là một biện pháp quan trọng. Đồng thời, việc thúc đẩy quảng bá thương hiệu cà phê Việt Nam chất lượng cao, tăng cường tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại, và cung cấp thông tin thị trường cũng được định hướng để đạt được mục tiêu này.