Đường sắt Việt Nam tham gia ‘cuộc đua’ liên vận quốc tế
Trước đây, đường sắt Việt Nam từng chậm chân, nhưng hiện nay, họ đang nỗ lực rục rịch gia nhập cuộc đua tàu liên vận với các nước trong khu vực.
Cuối tuần qua, tại ga Sóng Thần (Bình Dương), Công ty cổ phần vận tải đường sắt Hà Nội (HARACO) đã tổ chức lễ khai trương đoàn tàu liên vận quốc tế chở container lạnh chạy trên tuyến đường sắt Sóng Thần – Trung Quốc. Đoàn tàu gồm 21 xe container 40 feet, chở theo hàng hoá đa dạng bao gồm hoa quả, nông sản và hải sản tươi sống, những mặt hàng có giá trị cao đòi hỏi sự quản lý tốt. Một số mặt hàng đã được thông quan tại ga Sóng Thần, đánh dấu sự tiến bộ trong việc tăng cường liên vận quốc tế thông qua đường sắt Việt Nam.
Vải thiều, hải sản tươi lên tàu xuất ngoại
Theo lãnh đạo HARACO, trong giai đoạn đầu, tàu chạy từ ga Sóng Thần đi Đồng Đăng (Lạng Sơn) sẽ mất 72 giờ để hoàn thành hành trình. Tuy nhiên, dự kiến sau khi hoàn tất công trình nâng cấp tuyến đường, thời gian hành trình này sẽ được rút ngắn đáng kể. Đoàn tàu sẽ không chỉ đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa nông sản và hàng đông lạnh từ các tỉnh phía nam lên bắc, rồi tiếp tục xuất khẩu sang Trung Quốc, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu hàng hóa tại ga liên vận quốc tế Sóng Thần đi các nước trong khối OSZD. Với sự hợp tác của 28 thành viên tại châu Á và châu Âu, Tổ chức hợp tác đường sắt OSZD, tuyến đường sẽ trở thành một tuyến vận tải quan trọng, vận chuyển nguồn hàng nhập khẩu từ các nước trong khối OSZD về khu vực phía nam một cách hiệu quả và tiện lợi.
Vào tháng 2 năm 2023, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (Việt NamR) đã chính thức khai trương hoạt động liên vận quốc tế tại ga Kép, H.Lạng Giang, Bắc Giang. Trong giai đoạn 1 từ năm 2023 đến 2024, Việt NamR dự kiến sẽ triển khai lập tàu liên vận quốc tế tuyến Kép – Đồng Đăng – Bằng Tường (Trung Quốc) với tần suất bình quân từ 1,5 đến 2 đôi tàu mỗi ngày. Đây được xem như là một bước tiến quan trọng trong chiến lược phát triển, nhằm nâng cao năng lực vận tải liên vận quốc tế của đường sắt Việt Nam, đồng thời giảm tải cho hai ga liên vận quốc tế Yên Viên (Hà Nội) và Đồng Đăng, đồng thời rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa.
Ga Kép nằm ở vị trí chiến lược, giữa tuyến đường sắt Hà Nội – Đồng Đăng và gần các khu công nghiệp của tỉnh Bắc Giang. Bằng việc tham gia hoạt động liên vận quốc tế, ga này hứa hẹn sẽ đem lại những lợi ích to lớn, bao gồm giảm chi phí vận tải đáng kể cho doanh nghiệp, đồng thời góp phần giải tỏa ùn ứ hàng hóa tại khu vực biên giới. Dự báo cho thấy lượng hàng lưu thông trên tuyến này có thể tăng 1,5 lần so với hiện tại, tạo nên một đà thăng hoa mới cho hoạt động kinh tế vùng.
Chiều ngày 15.6, từ ga Kép đã xuất phát thành công chuyến tàu đầu tiên vận chuyển 56 tấn vải thiều tươi từ Lục Ngạn, Bắc Giang sang Trung Quốc, đánh dấu bước đột phá quan trọng trong việc mở rộng kênh vận tải và hướng đi mới cho sản phẩm này. Hệ thống đường sắt liên vận quốc tế đã tạo ra cơ hội hứa hẹn để vải thiều Lục Ngạn tiếp cận thị trường nội địa Trung Quốc và thậm chí mở rộng đến các thị trường thứ ba như Nga, các nước Đông Âu. Nhờ đường sắt, các trung tâm thương mại lớn như Thượng Hải và Bắc Kinh của Trung Quốc giờ đây có cơ hội tiếp nhận những quả vải tươi ngon từ vùng sản xuất này, thay vì chỉ giới hạn ở các tỉnh lân cận biên giới như trước đây. Điều này đồng nghĩa với việc mở ra tiềm năng lớn và tăng cường năng lực xuất khẩu vải thiều cho các doanh nghiệp, thương nhân và người sản xuất địa phương.
Đưa “cửa khẩu” vào sâu trong nội địa
Ông Đặng Sỹ Mạnh, Chủ tịch HĐTV Việt Nam, nói về mục tiêu khi nâng cấp ga Kép lên ga liên vận quốc tế rằng cần xây dựng một tuyến đường kết nối đủ tiêu chuẩn để xe container có thể thuận tiện ra vào bãi hàng này. Đồng thời, cũng cần phát triển một hệ thống kho và bãi đủ rộng và tiêu chuẩn để đảm bảo bảo quản và xếp dỡ hàng hóa một cách hiệu quả. Hơn nữa, việc vận tải liên vận container và lập tàu tại khu vực này cũng là mục tiêu quan trọng trong quá trình nâng cấp ga Kép.
Tháng 12 năm 2022, Chính phủ đã giao nhiệm vụ khẩn trương cho Bộ Giao thông Vận tải lập các quy hoạch chi tiết nhằm thực hiện kế hoạch mạng lưới đường sắt trong giai đoạn 2021 – 2030, đồng thời định hướng đến năm 2050 theo Quyết định số 1769/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Bộ Giao thông Vận tải đã quyết định và chịu trách nhiệm toàn diện trong việc cho phép một số ga đường sắt tạm thời hoạt động liên vận quốc tế.
Theo ông Đặng Sỹ Mạnh, kế hoạch phát triển đường sắt Việt Nam trong lĩnh vực liên vận quốc tế sẽ bao gồm 8 ga khai thác, trong đó đã có một số ga đang hoạt động như Đồng Đăng, Lào Cai, Yên Viên, Kép, Sóng Thần, Kim Liên (Đà Nẵng), Diêu Trì (Bình Định), Trảng Bom (Đồng Nai). Chưa đầy 2 tháng sau khi Chính phủ giao nhiệm vụ, Bộ GTVT đã ra chỉ đạo để Việt Nam Railways khẩn trương triển khai, nâng cấp hạ tầng cho ga Kép (Bắc Giang) để đưa vào hoạt động như ga liên vận. Ngành đường sắt đã tiếp tục làm việc với tỉnh Bình Dương để xúc tiến tổ chức lại ga liên vận quốc tế tại ga Sóng Thần, đồng thời tạo ra các kho ngoại quan ICD và logistics. Tiếp theo sau Bắc Giang và Bình Dương, tỉnh Hải Dương cũng đang tiến hành các bước xúc tiến để tổ chức ga Cao Xá trở thành một ga liên vận quốc tế.
Trong câu chia sẻ của ông Mạnh, người đại diện ngành đường sắt, ông nhấn mạnh mục tiêu của ngành là đưa cửa khẩu sâu vào nội địa để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và các địa phương. Điều này không chỉ giúp trong vận chuyển hàng hóa mà còn thúc đẩy sự phát triển của các kho bãi, trung tâm logistics. Với việc thành lập các ga liên vận quốc tế sâu trong nội địa và được hỗ trợ bởi Bộ Tài chính và Tổng cục Hải quan, hàng hóa sẽ được kiểm tra và thủ tục thông quan ngay tại các ga trong nội địa. Nhờ vào việc này, việc khai báo khi tới biên giới trở nên đơn giản hơn, giảm thiểu rất nhiều thời gian. Ví dụ cụ thể được ông Mạnh đưa ra là một đoàn tàu liên vận có thể chở tối đa 21-25 container, và khi tới ga biên giới, thủ tục khai báo thông quan chỉ mất 2 tiếng.
Theo lãnh đạo ngành đường sắt, tàu liên vận đóng vai trò quan trọng đối với doanh nghiệp và địa phương. Ví dụ, trong quá khứ, vải thiều không thể xuất khẩu qua đường sắt, nhưng hiện nay, nhờ vào tàu container lạnh liên vận quốc tế, nó có thể được xuất khẩu trực tiếp bằng đường sắt. Hơn nữa, nông sản và thủy sản cũng có thể được xuất khẩu thông qua các container lạnh có khả năng lưu trữ và bảo quản tốt. Điều đáng chú ý là sự phát triển này sẽ tạo ra một mạng lưới kết nối các kho ngoại quan cũng như khu hậu cần logistics của địa phương.
Lối đi mới cho đường sắt ?
Theo quy hoạch, trong giai đoạn từ nay đến năm 2025, các ga hoạt động liên vận quốc tế sẽ nhận được đầu tư cải tạo các hạng mục đường đón gửi tàu, xếp dỡ, thông quan và đường bộ kết nối vào bãi hàng. Mục tiêu mà ngành đường sắt hướng đến đến năm 2030 là đạt được sản lượng vận chuyển liên vận quốc tế bằng đường sắt lên tới 4 – 5 triệu tấn/năm, gấp 4 – 5 lần so với hiện tại.
Trong vài năm gần đây, đường sắt đã chứng minh được nhiều lợi thế và ưu việt hơn đường biển về tốc độ cũng như hơn hàng không về chi phí trong việc thực hiện hàng hóa liên vận quốc tế. Điều này đã dẫn đến mức tăng trung bình 6% mỗi năm về sản lượng hàng hóa liên vận quốc tế qua đường sắt. Mặc dù năm 2022 gặp nhiều khó khăn khi nhiều nguồn hàng sụt giảm, nhưng sản lượng và doanh thu của hàng liên vận quốc tế qua đường sắt vẫn ghi nhận mức tăng trưởng mạnh. Chẳng hạn, theo thống kê của HARACO, sản lượng hàng liên vận quốc tế năm 2022 qua hai cửa khẩu Lào Cai và Đồng Đăng đã đạt 950.000 tấn, tăng 109% so với cùng kỳ năm 2021.
Trong cuộc trao đổi với báo Thanh Niên, ông Nguyễn Viết Hiệp, Tổng giám đốc HARACO, đã chia sẻ rằng dù đối mặt với tình hình khó khăn trong lĩnh vực hàng hóa chung, tuy nhiên, tàu liên vận tại ga Kép đã có những bước tiến đáng kể sau mấy tháng hoạt động. Lượng hàng hóa đã có xu hướng tăng dần. Ông Hiệp cũng nhấn mạnh rằng điểm hạn chế hiện tại là do đường vào ga còn nhỏ, khó cho xe container di chuyển và bốc xếp hàng. Để khắc phục vấn đề này, ngành đường sắt đã tiếp tục làm việc với tỉnh Bắc Giang để đề xuất dự án nâng cấp và mở rộng đường ô tô vào ra ga.
Vận chuyển hàng hóa qua đường sắt đem lại nhiều lợi thế so với đường bộ. Một chuyến tàu có thể đồng thời giải quyết nhiều đơn hàng hoặc phục vụ nhiều khách hàng, hỗ trợ tối ưu việc thời gian thông quan. Đặc biệt, khi đường bộ gặp ách tắc, đường sắt có thể chắp cánh và hỗ trợ hiệu quả. Tại Lào Cai, phân bón, DAP và than cốc được vận chuyển chủ yếu qua đường sắt, trong khi tuyến Đồng Đăng kết nối nhiều loại hàng xuất khẩu như hoa quả, hải sản tươi sống, đông lạnh từ Trung Quốc đi qua nước thứ ba như Nga, Kazakhstan, Mông Cổ.
Ông Hiệp chia sẻ rằng hàng hóa vận chuyển bằng đường sắt qua Lào Cai đi Trung Quốc chỉ có khổ đường 1 m sang Hà Khẩu, sau đó phải bốc dỡ sang tàu khác để vận chuyển sâu vào nội địa Trung Quốc, dẫn đến việc phát sinh chi phí cho khách hàng. Hiện tại, chỉ có thể vận chuyển liên vận qua Đồng Đăng với khổ đường 1,435 m tương thích với các nước khác. Nếu hạ tầng không được cải thiện sớm, điều này sẽ tạo ra hạn chế đáng kể.
