Khám Phá 5 Dự Án Mở Rộng Cửa Ngõ Thành Phố Hồ Chí Minh: Nâng Cao Kết Nối Và Phát Triển Bền Vững

Sở GTVT TP.HCM vừa đề xuất ưu tiên đầu tư theo hình thức BOT cho 5 dự án quan trọng, với tổng vốn đầu tư hơn 37.000 tỉ đồng. Nếu những dự án này được thông qua và thực hiện đúng kế hoạch, chúng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc khơi thông các cửa ngõ hiện đang là nút thắt giao thông của TP.HCM.

Khơi thông loạt “nút cổ chai”

Ngay sau khi Nghị quyết 98 mở cửa cho việc đầu tư nâng cấp, mở rộng và hiện đại hóa các công trình đường bộ hiện có thông qua hợp đồng BOT, Sở GTVT TP.HCM đã đề xuất những tiêu chí quan trọng và ưu tiên cho 5 dự án quan trọng nhằm kết nối và khơi thông các cửa ngõ trong giai đoạn từ 2023 đến 2030. Các dự án này đã được xếp thứ tự theo mức độ ưu tiên, bao gồm: mở rộng QL1 (từ khu vực An Lạc đến biên giới tỉnh Long An); nâng cấp QL22 (từ ngã tư An Sương đến Vành đai 3); đẩy mạnh dự án nâng cấp QL13 (từ ngã tư Bình Phước đến cầu Bình Triệu); xây dựng hệ thống đường Bắc – Nam (kết nối từ đường Nguyễn Văn Linh đến nút giao cầu Bà Chiêm); và mở rộng cầu đường Bình Tiên (trải qua các quận 6, 8 và H.Bình Chánh). Đây đều là những bước quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển bền vững và tối ưu hóa kết nối giao thông trong thành phố.

Theo Giám đốc Sở GTVT TP.HCM, ông Trần Quang Lâm, để giảm thiểu tác động của việc đầu tư lan rộng đối với chi phí xã hội của cư dân và doanh nghiệp, Sở đã phát triển một tập hợp tiêu chí để lựa chọn các dự án đầu tư theo mô hình hợp đồng BOT trên hạ tầng giao thông hiện có. Trong số các tiêu chí này, hai yếu tố hàng đầu là sự quan trọng và vai trò của tuyến đường cùng với khả năng giải quyết tắc nghẽn giao thông. Việc ưu tiên triển khai 5 dự án cụ thể cũng dựa trên việc đánh giá rằng chúng tạo nên các cửa ngõ quan trọng, mở rộng khả năng kết nối vùng (kết nối trực tiếp tới đường vòng cung, quốc lộ và đường cao tốc), và liên kết đến các điểm kinh tế chính (cảng biển, các khu đô thị phụ, khu công nghiệp, và các điểm giao thông chính). Đồng thời, mặc dù tình trạng giao thông hiện tại trong khu vực dự án đạt mức độ phục vụ (LOS) ở mức E, F, dự kiến sau khi hoàn thành và đi vào hoạt động, mức độ LOS dự kiến sẽ cải thiện lên mức B, C.

Thực tế đã chứng minh rằng việc xếp hạng ba tuyến quốc lộ QL1, QL22 và QL13 ở vị trí hàng đầu về mức độ cấp bách là điều hoàn toàn hợp lý từ Sở Giao thông Vận tải. Chẳng hạn, khi nhìn vào QL1 dọc qua các khu vực thuộc TP.HCM như TP.Thủ Đức, Quận 12, Quận Gò Vấp, Quận Tân Phú, và Huyện Bình Chánh, ta thấy rằng không có tuyến đường tránh nào. Mỗi ngày, phương tiện di chuyển từ Bắc vào Nam, trải qua đoạn đường dài này, vẫn phải chia sẻ không gian với các phương tiện nội đô. Điều này dẫn đến việc hình thành các tình trạng ùn tắc liên tục do đường xá phức tạp, với môi trường xung quanh có nhiều ngôi nhà dân cư và các điểm giao cắt, tạo ra rào cản không cho phép xe chạy với tốc độ tối đa. Hiện trạng ùn tắc, quá tải và tình trạng kẹt xe đang trở thành hiện thực không thể tránh khỏi trên các tuyến đường này.

Hiện tại, tuyến quốc lộ huyết mạch Bắc – Nam đi qua khu vực địa phận TP.HCM đang gặp phải sự hạn chế với chỉ 3 làn đường, bao gồm 2 làn dành cho ô tô và 1 làn phụ trộn xe hỗn hợp. Tình trạng này dẫn đến những phần đoạn ngắn tại khu vực lân cận Suối Tiên (TP.Thủ Đức) còn có đến 4 làn đường, trong khi khu vực giáp ranh với Long An trên địa phận H.Bình Chánh chỉ có 2 làn đường, tạo ra tình trạng “thắt cổ chai” cho tuyến đường. Đặc biệt, đoạn dài 9,6 km trải dài từ nút giao vòng xoay An Lạc đến ranh tỉnh Long An không chỉ trở thành điểm đen với ùn tắc và kẹt xe ở cửa ngõ TP khi đi vào vùng miền Tây, mà còn đang ngày càng trở nên “rốn ngập” mỗi khi mưa lớn xảy ra.

Trải qua nhiều năm, con đường QL13 ở phía đông thành phố Hồ Chí Minh đã trở thành một nỗi lo sợ không thể né tránh cho người dân. Việc vận chuyển hàng hóa từ các vùng như Tây Nguyên, Bình Phước và đặc biệt là Bình Dương về thành phố chủ yếu dựa vào QL13, tạo ra một tình hình quá tải với hơn 13 khu công nghiệp và một lượng hàng hóa “khủng” xuất nhập khẩu cần phải chật chội trong chỉ 4 làn xe, gây ra cảnh tắc nghẽn kéo dài cả ngày lẫn đêm. Cầu Bình Triệu, vốn đã quá tải, bây giờ đối mặt với sự gánh nặng của hàng ngàn phương tiện khác nhau. Dù kế hoạch mở rộng QL13 đã được đưa vào dự án, kể cả việc xây dựng cầu Bình Triệu 2 giai đoạn 1 cách đây 22 năm, nhưng sau hàng thập kỷ, con đường cửa ngõ quan trọng ở phía đông bắc TP.HCM vẫn chưa thể giải quyết được.

Tương tự, tuyến đường quốc lộ 22 (QL22) đang nằm trong khuôn khổ dự án đường xuyên Á, với vai trò kết nối không chỉ giữa TP.HCM và thủ đô Phnom Penh của Campuchia, mà còn là sợi dây vận chuyển quan trọng liên kết các quốc gia trong khu vực. Những nỗ lực cải thiện giao thông trên tuyến QL22 đặc biệt quan trọng với việc giải cứu kết nối đến Củ Chi và Tây Ninh, hứa hẹn tạo ra sự thông thoáng cho một khu vực trải dài từ ngã tư An Sương tới Vành đai 3. Với sự ra đời của bến xe An Sương tại khu vực này, việc di chuyển từ các tỉnh như Long An và Tây Ninh vào trung tâm TP.HCM sẽ trở nên thuận lợi hơn. Tuy nhiên, do đây chính là con đường mà dòng phương tiện từ cửa khẩu các tỉnh này thường xuyên lưu thông, mật độ phương tiện tại đây rất cao và tình trạng ùn tắc giao thông là điều không thể tránh khỏi.

Hai dự án còn lại, bao gồm việc xây dựng trục đường Bắc – Nam và mở rộng cầu đường Bình Tiên sau khi hoàn thành, hứa hẹn sẽ đồng loạt giải quyết vấn đề ách tắc giao thông hiện đang đặt ra ở khu vực nam thành phố. Đồng thời, việc thực hiện những dự án này cũng sẽ tạo ra một tuyến kết nối vững chắc, liên thông với các tuyến đường vành đai cũng như đường liên tỉnh hướng về ĐBSCL, mang lại sự phát triển bền vững và tiềm năng lớn cho khu vực.

Giảm chi phí logistics, tạo đà bứt phá kinh tế

Trong tinh thần ‘Lộ thông, tài thông’, ông D.H, giám đốc một doanh nghiệp vận tải hàng hóa hàng đầu tại TP.HCM, chuyên hoạt động trên tuyến đường từ Nam ra Bắc, đặt biệt quan tâm và kỳ vọng với việc mở rộng dự án QL1A. Ông nhấn mạnh rằng tuyến đường này thường xuyên gặp tình trạng ùn tắc, khiến các xe phải di chuyển chậm, tiêu hao nhiên liệu lớn hơn, và tỉ lệ rủi ro tai nạn cao hơn so với việc chạy trên các tuyến đường cao tốc hiện có. Thêm vào đó, tốc độ tăng trưởng vận tải trên hành lang Bắc – Nam đã đạt mức trung bình 15% mỗi năm. Mặc dù nhiều dự án nâng cao khả năng vận tải của đường sắt và đường thủy đang được triển khai, nhưng không thể phủ nhận rằng đường bộ vẫn chiếm vai trò quan trọng nhất trong hệ thống logistics của Việt Nam. Việc rút ngắn quãng đường, thời gian di chuyển và tiết giảm chi phí sẽ là chìa khóa để vận tải đường bộ duy trì tính cạnh tranh và nâng cao khả năng hoạt động.

Trong tình hình hiện nay, chi phí vận chuyển đã trở thành áp lực lớn đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vận tải. Trước đây, việc điều xe đầu kéo từ miền Nam ra miền Bắc mất tới 40 – 50 giờ là thách thức đối với thời gian và tài chính. Nhưng với việc mở rộng Quốc lộ 1, khả năng rút ngắn thời gian di chuyển xuống còn 36 – 40 giờ đã mở ra cơ hội giảm chi phí logistics một cách đáng kể. Ông D.H, một chuyên gia trong lĩnh vực này, đã đề xuất rằng việc triển khai các phần của dự án càng sớm càng tốt để hưởng lợi từ sự cải thiện này. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng cần phải cân nhắc kỹ lưỡng về mức thu phí và cách thức thu, tránh tình trạng chồng chéo các khoản phí gây khó khăn cho doanh nghiệp vận tải.

Theo ông Nguyễn Ngọc Thanh, Giám đốc Công ty vận tải Kim Phát, việc đặt niềm tin vào ngân sách để xây dựng hoặc mở rộng các tuyến đường hiện tại đang gặp nhiều khó khăn. Do đó, hầu hết các doanh nghiệp vận tải đang hy vọng rằng thành phố sẽ có khả năng thu hút các công ty tư nhân để đầu tư ngay vào việc phát triển các tuyến đường rộng lớn, thông thoáng, đặc biệt là các tuyến cửa ngõ, đường vòng cung, và mạng lưới đường cao tốc nối liền giữa các tỉnh thành.

Theo TS Võ Kim Cương, nguyên Phó kiến trúc sư trưởng TP.HCM, việc phát triển giao thông trong thành phố không chỉ đóng vai trò quan trọng trong khả năng tạo đà cho phát triển kinh tế mà còn đảm bảo sự kết nối tốt giữa khu vực trung tâm và vùng ngoại thành, cũng như giữa TP.HCM với các tỉnh, thành lân cận. Ông cho rằng, việc thiếu kết nối giao thông đối ngoại sẽ đặt ra nhiều thách thức cho hoạt động giao thương, góp phần làm trở ngại cho sự phát triển. Đồng thời, tình trạng gia tăng giá nhà đất tại vùng nội đô càng làm ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân khi số lượng người phải chuyển ra nội đô để sinh sống ngày càng tăng, kéo theo việc hàng ngày họ phải di chuyển ra trung tâm thành phố để làm việc và ngược lại.