Tăng cường đầu tư công: Xâm nhập sâu đến mọi địa phương

Trong năm 2023, Chính phủ quyết tâm giải ngân hết 95% tổng vốn đầu tư công, khoảng 700.000 tỉ đồng. Mục tiêu này được đặt ra với hy vọng tạo động lực mạnh mẽ để vượt qua khó khăn hiện tại và thúc đẩy phát triển kinh tế. Việc giải ngân các dự án đầu tư công sẽ lan tỏa lợi ích đến từng địa phương, mang lại sự phục hồi và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Chính phủ cam kết tăng cường đầu tư công để đưa đất nước trên con đường phục hồi và bứt phá kinh tế.

Đã có những chuyển động tích cực

Tính đến hết tháng 4, số tiền đã được giải ngân trong cả nước đạt 110.633 tỉ đồng. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu giải ngân 95% trước hết năm 2023, còn phải giải ngân thêm hơn 555.000 tỉ đồng. Điều này đồng nghĩa với việc cần giải ngân trung bình hơn 70.000 tỉ đồng mỗi tháng trong số các tháng còn lại. Điều này đòi hỏi nỗ lực lớn và bài toán thực sự không dễ dàng để hoàn thành.

Sau những tháng đầu năm 2023, khi sốt ruột vì tình trạng giải ngân chậm trong năm 2022 vẫn đeo bám, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã quyết định mạnh mẽ bằng việc thành lập 5 tổ công tác đôn đốc giải ngân vốn đầu tư công tại các bộ, ngành và 63 tỉnh, thành cả nước. Để đảm bảo hiệu quả, ba phó thủ tướng cùng hai Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính đã đảm nhận vai trò trưởng đoàn, và họ đã liên tục tiến hành các cuộc làm việc thực tế với các địa phương, nhằm nhận diện các điểm yếu và đưa ra những giải pháp tháo gỡ khó khăn.

Cuối tháng 4, Phó thủ tướng Lê Minh Khái, Tổ trưởng Tổ công tác số 1, đã đặt câu hỏi: Tại sao trong cùng một môi trường pháp lý, Chính phủ chỉ đạo công khai, minh bạch và công bằng, không ưu ái địa phương nào, lại có sự chênh lệch về tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công giữa các địa phương như TP.HCM, Trà Vinh, An Giang, Vĩnh Long và Sóc Trăng? Theo ông Khái, vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu là rất quan trọng, bởi “ở đâu người đứng đầu quan tâm nắm bắt tình hình, sát sao chỉ đạo, ở đó công việc được triển khai hiệu quả”. Vì vậy, lãnh đạo UBND tỉnh cần đảm nhận trực tiếp vai trò phụ trách và đôn đốc triển khai các nhóm dự án cụ thể, đặc biệt là những dự án và công trình trọng điểm.

Trong báo cáo gửi Quốc hội đầu tháng 5, Bộ trưởng KH-ĐT Nguyễn Chí Dũng cũng nhấn mạnh rằng để đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân toàn bộ vốn ngân sách năm 2023, Chính phủ sẽ tập trung áp dụng một loạt giải pháp, bao gồm việc đẩy mạnh hoạt động của 5 tổ công tác, đồng thời áp đặt chế tài nghiêm khắc đối với các chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án, tổ chức và cá nhân có ý đồ cố tình gây khó khăn, cản trở, làm chậm tiến độ giao vốn và giải ngân vốn đầu tư công. Ngoài ra, sẽ có sự thay thế kịp thời của những cán bộ, công chức và viên chức yếu kém về năng lực, trì trệ, gây rối và tác động tiêu cực đến quản lý đầu tư công.

Sau những chuyến làm việc liên tục của các tổ công tác Chính phủ, thực tế đã chứng kiến những chuyển biến tích cực đáng kể từ nhiều địa phương. Một ví dụ rõ ràng là tỉnh Bến Tre, trong 4 tháng đầu năm nay, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công của tỉnh này đã đạt mức cao, đánh dấu sự phát triển đáng kể. Nhằm đảm bảo tiến độ và hiệu quả sử dụng vốn, Chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre cũng đã quyết định thành lập tổ công tác kiểm tra tình hình và đôn đốc giải ngân vốn đầu tư công trong năm 2023.

Tuy tỷ lệ giải ngân của Quảng Ninh đạt 15,2% – mức bình quân chung cả nước, nhưng theo đánh giá của Sở KH-ĐT tỉnh, kết quả này vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng đã đề ra, gây ảnh hưởng đến chất lượng và tốc độ tăng trưởng kinh tế chung của cả tỉnh. Vì vậy, UBND tỉnh đã yêu cầu kiểm tra lại tiến độ giải ngân từng đơn vị, địa phương và giải quyết các khó khăn cụ thể về thủ tục, đất đai. Đồng thời, người đứng đầu cũng phải chịu trách nhiệm giải trình vấn đề này.

Xốc lại tăng trưởng TP.HCM

Với đầu tàu tăng trưởng kinh tế cả nước là TP.HCM, việc tỷ lệ tăng trưởng ở mức rất thấp cùng với kết quả giải ngân chỉ đạt 4% trong 3 tháng đầu năm đang gây ra những dấu hiệu báo động. Thậm chí, năm 2022, tỷ lệ giải ngân của TP cũng chỉ đạt 71,3%, không đạt được mục tiêu đặt ra là giải ngân 95% trở lên trong cả năm 2022 và 2023.

Để tăng cường hiệu quả đầu tư công, Thường vụ Thành ủy TP.HCM đã thành lập 13 tổ kiểm tra nhằm giúp giải quyết khó khăn trong quá trình đầu tư, đồng thời đôn đốc 38 công trình và dự án quan trọng. Chủ tịch UBND TP.HCM, Phan Văn Mãi, đã thông báo rằng thành phố sẽ tổ chức cuộc họp hàng tuần nhằm đánh giá công tác giải phóng mặt bằng và cũng như tăng cường kiểm tra, giám sát, và đôn đốc tiến độ của từng giai đoạn và dự án cụ thể.

“Chủ tịch UBND TP.HCM đã yêu cầu từng sở, ngành và địa phương, cùng với mỗi cán bộ, công chức, viên chức, đều phải tiến hành rà soát công việc với tinh thần trách nhiệm cao nhất, và thực hiện chức trách, nhiệm vụ một cách quyết liệt, nhằm đưa TP sớm thoát khỏi tình trạng khó khăn. Đặc biệt, đối với nhóm công việc yêu cầu sự phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn, ông Mãi đã yêu cầu các đơn vị chấm dứt việc chờ đợi nhau khi xin ý kiến.”

Trong tuần trước, UBND TP.HCM đã thông báo kết quả đánh giá Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp sở, ban, ngành và địa phương (DDCI) của TP năm 2022, đồng thời đưa ra kế hoạch cải thiện Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) và Chỉ số PAPI của TP trong năm 2023. Đây là lần đầu tiên TP tổ chức đánh giá các khía cạnh khác nhau về khả năng quản lý kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư và kinh doanh của các sở, ban, ngành và địa phương. Những chỉ số này không chỉ phản ánh ý kiến và mong muốn của các doanh nghiệp, mà còn cung cấp căn cứ cho các cơ quan và đơn vị để tìm giải pháp nâng cao hiệu quả, cải thiện chất lượng dịch vụ, và góp phần nâng cao môi trường đầu tư cũng như khả năng cạnh tranh của TP.

“Đây là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng, đó là mệnh lệnh hành động của TP trong thời điểm hiện tại, nhằm tạo ra sự thay đổi đáng kể trong thực tế và nâng cao chất lượng cuộc sống, không chỉ dựa trên các chỉ số được tổ chức đánh giá mà còn dựa trên sự hài lòng thực sự của cộng đồng doanh nghiệp và người dân,” Chủ tịch UBND TP.HCM Phan Văn Mãi nhấn mạnh.

Chuyên gia kinh tế Huỳnh Thanh Điền từ Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, TP.HCM, đã nhận xét rằng mặc dù chưa có quá nhiều biến động được ghi nhận, nhưng không thể phủ nhận rằng hiện tại đang tồn tại một bầu không khí khẩn trương và quyết liệt, được triển khai liên tục từ Trung Ương đến cấp địa phương, đặc biệt là tại TP.HCM. Ông Điền cho rằng, mặc dù vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau, nhưng thực tế đã chứng tỏ TP.HCM đang tiến hành một cách tích cực để đề xuất và loại bỏ các vướng mắc trong chính sách.

Ông Điền cũng cho rằng, căn bệnh trầm kha suốt nhiều năm nay của việc chậm giải ngân vốn đầu tư công có nhiều nguyên nhân cơ bản. Trong đó, yếu tố quyết định nhất là tình trạng lãnh đạo các cấp có tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm.

Ông Điền hy vọng rằng, dù có khó khăn do quy định quá chồng chéo và luật này “đá” luật kia, nhưng với sự đứng dậy của các cấp lãnh đạo và bộ máy, từng đầu việc sẽ được giải quyết và tạo ra hiệu quả trong tương lai. Tuy nhiên, việc liên thông quy định từ đầu tới cuối vẫn còn là vấn đề lớn, khiến cho các dự án thường xuyên gặp phải vướng mắc và chậm trễ, không đủ điều kiện để giải ngân. Ngoài ra, đầu tư công cũng không thể phát huy kết quả lập tức và cần một độ trễ khoảng 3-4 tháng để thấy được sự chuyển biến rõ rệt. Điều quan trọng là tất cả các bên liên quan cần phối hợp và làm việc cùng nhau để giải quyết các vấn đề này.