Thử thách đối mặt với doanh nghiệp trong thời điểm hiện tại

Tình hình kinh doanh khu vực tư nhân suy thoái và nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn nghiêm trọng, đứng trước bờ vực phá sản. Vấn đề này đã thu hút sự quan tâm của nhiều đại biểu Quốc hội, nhằm tìm ra những biện pháp hiệu quả để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp vượt qua khó khăn và khôi phục kinh tế.

Không nên tăng bất kỳ loại thuế, phí, thủ tục nào nữa

Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), đã đưa ra nhận định này bên lề kỳ họp Quốc hội TP.Hà Nội, trong đó ông nhấn mạnh thực trạng kinh tế Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2023 đang đối mặt với nhiều khó khăn nghiêm trọng. Các chỉ số tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế đang giảm dần, tạo nên một bối cảnh khó khăn.

Tính chung, trong 5 tháng đầu năm, số lượng doanh nghiệp (DN) mới thành lập và quay lại hoạt động chỉ đạt 95.000 đơn vị, giảm 3,7% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, số DN rút khỏi thị trường đã tăng đến 88.000 đơn vị, tăng đến 22,6%. Ông Lộc nhấn mạnh rằng, nhiều DN đang hoạt động cũng phải thu hẹp quy mô sản xuất, kinh doanh và thực tế đã chết lâm sàng.

Trong cuộc trao đổi với Thanh Niên, ông Lộc đã phân tích rằng khó khăn lớn nhất đối với các doanh nghiệp hiện nay là sự giảm sâu của nhu cầu cả trong và ngoài nước. Điều này đã gây ra tình trạng không thể tiêu thụ hàng hóa, tăng lượng tồn kho, cản trở quá trình sản xuất, gây ra khó khăn trong vận hành vốn và thiếu thanh khoản. Hơn nữa, việc truy cập vào nguồn vốn tín dụng cũng gặp nhiều khó khăn. Thị trường bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp bị đóng băng, ảnh hưởng lan truyền đến nhiều ngành nghề khác.

Trong lĩnh vực Bất động sản (BĐS), tình trạng nợ xây dựng và nợ DN cung cấp vật liệu xây dựng đang lan rộng và tạo ra một vòng xoáy nợ, gây ảnh hưởng đến cả hệ sinh thái doanh nghiệp và nền kinh tế. Các hiệp hội và doanh nghiệp đã bày tỏ lo ngại khi cho biết 70% dự án đầu tư xây dựng đang gặp khó khăn về pháp lý, đây là một tín hiệu đáng báo động về tình trạng trì trệ nghiêm trọng. “Thị trường BĐS bị tắc đường làm chậm toàn bộ nền kinh tế, vì nó liên quan đến nhiều ngành nghề khác nhau”, ông Vũ Tiến Lộc, một chuyên gia trong lĩnh vực này nhấn mạnh.

Đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ cũng như một số bộ ngành trong việc thúc đẩy đầu tư công, thực hiện các chính sách giãn, hoãn, giảm thuế cho người dân và doanh nghiệp, tuy nhiên, ông Lộc cho rằng mức độ ứng dụng của những chính sách trên vẫn chưa đáp ứng đủ yêu cầu và tiến độ triển khai còn chậm trễ. Vì vậy, ông Lộc đề nghị trong thời gian tới, Chính phủ cần thực hiện các biện pháp tài khóa và tiền tệ mạnh mẽ hơn, bởi tình hình lạm phát tại Việt Nam đang giảm nhanh (chỉ tăng 0,4% CPI trong 5 tháng đầu năm so với cuối năm trước), cán cân thương mại đang có dư thặng lớn (5 tháng đầu năm đã xuất siêu 9,8 tỉ USD), và mức nợ công mới chỉ đạt 43,1% GDP, thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng trần nợ công 60% GDP theo quy định của Quốc hội.

“Trong bối cảnh hiện nay, chúng ta đang có cơ hội lớn để áp dụng các chính sách tài khóa – tiền tệ nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và tạo động lực phát triển kinh tế. Chính sách tài khóa của chúng ta vẫn còn nhiều dư địa, do đó, đây là thời điểm thích hợp để triển khai quốc sách tháo gỡ khó khăn cho người dân và hỗ trợ doanh nghiệp mà không tăng thêm bất kỳ loại thuế, phí hay thủ tục nào. Các đề xuất như tăng giá điện, tăng thuế trên nước uống có đường và áp đặt chi phí tái chế bao bì cho các ngành sản xuất, cần được đình chỉ,” nhấn mạnh ông Lộc.

Gia hạn chính sách tài khóa hỗ trợ doanh nghiệp

TS Nguyễn Quốc Việt, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách (VEPR), cho biết Viện đã có báo cáo công bố ngay trước thềm kỳ họp thứ 5, QH khóa 15. Thực tế cho thấy năm 2023 là năm suy giảm kinh tế, thậm chí có thể nói suy thoái do đối mặt những “cơn gió ngược” và nguy cơ này còn kéo dài tới năm 2024. Ông Việt nhận định trong quý 2, hoạt động sản xuất kinh doanh của DN vẫn còn khó khăn, thậm chí sang quý 3. Năng lực cạnh tranh của DN và độ phục hồi nền kinh tế VN từ cuối 2022 đến quý 1/2023 còn bị suy giảm nghiêm trọng do lãi suất cho vay neo rất cao, bào mòn mọi nỗ lực phục hồi. Đồng thời, những bất cập trong điều hành, quản lý và thực thi chính sách, pháp luật dẫn đến niềm tin vào môi trường kinh doanh giảm sút.

Trong thời gian qua, Chính phủ đã không ngừng nỗ lực hỗ trợ doanh nghiệp để khôi phục và củng cố niềm tin của họ. Tuy nhiên, hiện nay doanh nghiệp vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, gồm hàng tồn đọng, nợ xấu nguy cơ gia tăng, và nhiều doanh nghiệp trong các lĩnh vực như dệt may, xây dựng, bất động sản, bán lẻ hàng hóa… đã phải tạm ngừng hoạt động, dẫn đến sự giảm giờ làm và thất nghiệp cho người lao động. Chính phủ đã nhận thức rằng tình hình này có thể tiếp tục diễn biến phức tạp và khó khăn hơn trong tương lai. Đáng chú ý, một số doanh nghiệp lớn hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực đã phải bán tài sản với giá trị thấp, hoặc bị mua lại hoặc sáp nhập để duy trì hoạt động sản xuất và kinh doanh. Tình trạng đầu tư tư nhân đang giảm sút nghiêm trọng, bên cạnh những yếu tố vĩ mô trong và ngoài nước, các doanh nghiệp đang đối mặt với những vấn đề về môi trường thể chế, pháp luật, tạo nên một rào cản lớn cho hoạt động bình thường của doanh nghiệp và dân cư, gây mất đi sự nỗ lực phục hồi của cả quốc gia.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân, ĐB QH TP.HCM, đánh giá rằng khó khăn của doanh nghiệp từ đầu tháng 5 có chiều hướng giảm nhẹ. Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp rút khỏi thị trường vẫn đang ở mức cao, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất xuất khẩu và vật liệu xây dựng. Mặc dù thu ngân sách đã giảm trong 2 năm qua, nhưng cùng với đó, chi ngân sách cũng đã giảm, giúp giảm nợ công từ 43% GDP năm 2018 xuống còn hơn 38% GDP năm 2021. Do đó, có khả năng thực hiện các gói an sinh xã hội và hỗ trợ doanh nghiệp trong thời gian tới. Đây là vấn đề cấp bách và rất cần thiết trong tương lai ngắn hạn.

Trước mắt, chúng ta cần gia hạn các chính sách tài khóa và tiền tệ nhằm hỗ trợ chương trình phục hồi và phát triển kinh tế xã hội theo Nghị quyết 43 của Quốc hội khóa 15, mà hiện sẽ hết hạn vào cuối năm nay, thêm một năm nữa. Đồng thời, chúng ta cần tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp bằng cách mở rộng nhóm được hưởng chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp… Hiện tình hình lạm phát đã được kiểm soát, cho phép chúng ta giảm lãi suất nhằm hỗ trợ thị trường và doanh nghiệp. Đặc biệt, các ngân hàng thương mại cần “hy sinh một chút lợi nhuận” để đồng hành với doanh nghiệp trong giai đoạn này. Ông Ngân nhấn mạnh rằng nếu doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường và phá sản nhiều, sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động cho vay và thu hồi nợ của các ngân hàng.

Trong dài hạn, cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng của sự phát triển kinh tế, bằng cách thực hiện rà soát và đánh giá kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2021-2025, như đã được nêu trong Nghị quyết 31 của Quốc hội. Đồng thời, cần kiểm soát độ mở về thương mại của nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt đối với các quốc gia có mức độ mở cao, vì chúng thường chịu ảnh hưởng nhiều trong bối cảnh biến động toàn cầu.