Đề xuất của Bộ GTVT: Đầu tư hơn 10.300 tỉ đồng để mua lại 8 dự án BOT gặp khó khăn tài chính

Bộ GTVT đã đề xuất kiến nghị đến Chính phủ với số tiền 10.340 tỉ đồng để mua lại 5 dự án BOT và mua một phần của 3 dự án đang gặp vướng mắc và thua lỗ.

Bộ GTVT vừa ra văn bản kiến nghị đến Chính phủ, đề xuất các giải pháp nhằm xử lý khó khăn tại 8 dự án BOT hạ tầng giao thông do bộ quản lý.

Theo báo cáo, trong tổng số 54 dự án BOT đang thu phí, có 7 dự án ghi nhận doanh thu vượt hơn so với hợp đồng, 43 dự án đạt từ 30% đến 100% so với dự kiến, và 4 dự án chỉ đạt dưới 30% so với mục tiêu đã đề ra.

Trong nhiều năm qua, đã xảy ra tình trạng đáng chú ý khi có tới 8 dự án BOT đã hoàn thành và đi vào khai thác, tuy nhiên không thể thu phí hoặc gặp khó khăn trong việc duy trì an ninh trật tự, dẫn đến việc phương án tài chính bị phá vỡ. Thậm chí, một số dự án đã thu phí nhưng doanh thu thực tế chỉ đạt khoảng 30% so với hợp đồng. Cả cơ quan nhà nước và các nhà đầu tư đã nỗ lực tìm kiếm giải pháp trong suốt thời gian qua, tuy nhiên không thành công vì tính khả thi của chúng.

Nếu không xử lý các dự án BOT hiện tại, sẽ có nguy cơ phá vỡ phương án tài chính, gây ra nợ xấu và ảnh hưởng tiêu cực đến chính sách tiền tệ, cũng như giảm sự hấp dẫn của việc đầu tư tư nhân vào lĩnh vực hạ tầng giao thông.

Theo thông tin từ Bộ GTVT, đã diễn ra cuộc đàm phán với các nhà đầu tư để điều chỉnh hợp đồng, với hai phương án được đề xuất: loại bỏ trạm thu phí hoặc gia hạn thời gian thu phí, đồng thời nhà đầu tư giảm lợi nhuận. Kết quả là sau cuộc đàm phán, có 3 dự án được xác định là khả thi để tiếp tục triển khai hợp đồng, trong khi 5 dự án còn lại yêu cầu sự bổ sung vốn từ nhà nước nhưng vẫn không khả thi. Do đó, nhà nước quyết định mua lại các dự án này để chấm dứt hợp đồng.

Bộ GTVT đề xuất mua lại 5 dự án cụ thể như sau: BOT cầu đường sắt Bình Lợi và cải tạo luồng sông Sài Gòn với tổng giá trị 571 tỉ đồng; BOT vành đai phía Tây TP.Thanh Hóa với tổng giá trị 892 tỉ đồng; BOT nâng cấp, cải tạo QL91, TP.Cần Thơ với tổng giá trị 1.754 tỉ đồng; BOT Thái Nguyên – Chợ Mới và cải tạo, nâng cấp QL3 dự kiến với tổng giá trị 2.850 tỉ đồng; và BOT nâng cấp, mở rộng đường Hồ Chí Minh qua Đắk Lắk với tổng giá trị 745 tỉ đồng. Nhà nước sẽ tiến hành mua lại các dự án này và sau đó loại bỏ trạm thu phí sau khi được bố trí ngân sách.

Nhằm tăng cường khả năng hoàn vốn, Ba dự án đang được xem xét tiếp tục hợp đồng và kéo dài thời gian hoàn vốn, trong đó nhà nước sẽ hỗ trợ không vượt quá 49% tổng vốn đầu tư công trình.

Dự án BOT cầu Thái Hà (Thái Bình, Hà Nam) đề xuất sử dụng 717 tỉ đồng từ ngân sách, với thời gian hoàn vốn kéo dài 35 năm. Nhà đầu tư cam kết giảm 50% tỷ suất lợi nhuận trong dự án.

Dự án BOT cầu Việt Trì – Ba Vì đang lên kế hoạch bổ sung 533 tỉ đồng để đảm bảo tiến độ và dự kiến thời gian hoàn vốn kéo dài trong 22 năm.

Dự án BOT hầm đường bộ Đèo Cả đang lên kế hoạch bổ sung thêm 2.280 tỉ đồng vào nguồn vốn, đồng thời kéo dài thời gian thu phí trong khoảng 28 năm.

Bộ GTVT cũng đề xuất giao Bộ KH-ĐT chủ trì, phối hợp cùng Bộ Tài chính và Bộ GTVT để cân đối nguồn vốn phù hợp và báo cáo thông qua Chính phủ.

Đồng thời, Bộ GTVT đã đề xuất Chính phủ chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng áp dụng các giải pháp phù hợp nhằm chia sẻ khó khăn với nhà đầu tư, bao gồm việc khoanh nợ, duy trì nhóm nợ nguyên vẹn và giảm lãi suất vốn vay đối với các khoản vay tín dụng.

Năm 2022, Bộ GTVT đã trình báo cáo cho Chính phủ về các giải pháp xử lý vấn đề tại 8 dự án BOT sau khi đạt được thỏa thuận với nhà đầu tư. Theo đó, để mua lại những dự án này, đề xuất nguồn vốn nhà nước là 13.115 tỉ đồng.

Trong suốt 4 – 5 năm qua, 8 dự án BOT gặp trở ngại này đã bị “treo” lại mà vẫn chưa tìm ra giải pháp tháo gỡ triệt để. Bộ GTVT cho rằng việc giải quyết các vấn đề của dự án BOT đã vượt quá phạm vi thẩm quyền của bộ, vì cần phải sử dụng nguồn vốn từ ngân sách nhà nước để thay thế quyền thu phí hoặc thanh toán cho các nhà đầu tư và chấm dứt hợp đồng trước thời hạn.

Bên cạnh đó, việc giải quyết khó khăn và bất cập tại các dự án BOT này cũng đồng thời gây ảnh hưởng tới các dự án đang hoạt động. Bộ GTVT đã đề xuất Chính phủ gửi báo cáo tới Ủy ban Thường vụ Quốc hội để nhận ý kiến về nguyên tắc giải quyết khó khăn và vướng mắc của các dự án BOT, trong đó bao gồm 8 dự án BOT do bộ này quản lý.